Chương 1: Vạch đo đầu tiên
“Di dời khẩn cấp thì ít nhất cũng phải cho chúng tôi biết đi đâu, khi nào nhận tiền.”
Người đàn ông đứng chắn trước cửa đơn nguyên, tay cầm tờ thông báo đã bị vò quăn ở góc. Sau lưng ông, mấy cư dân khác chen nhau nói. Một người hỏi tiền thuê nhà tạm sẽ do ai trả; người phụ nữ ôm túi rau chỉ vào dòng chữ in đậm, bảo cả nhà mình không thể chuyển đi trong ba ngày.
Trình Duy Khải nhìn đồng hồ. “Thông báo ghi rõ tòa số 17 có nguy cơ, các vị cần phối hợp di dời. Phương án sẽ được trao đổi sau.”
“Sau là bao giờ?” Tôn Ngọc Lan hỏi. Bà đứng cạnh cột cửa, cuốn sổ bọc vải kẹp dưới cánh tay. “Nhà tôi ở đây ba mươi năm. Ông nói chúng tôi phải đi trước, còn tiền bạc với chỗ ở thì để sau?”
Hành Chu vừa bước khỏi xe đã nghe hết câu ấy. Anh đặt túi dụng cụ xuống bậc thềm, lấy máy ảnh công trình ra nhưng chưa chụp. Tờ thông báo trong tay người đàn ông có dấu đỏ của Thành Thịnh. Mặt giấy bị gió lật lên, để lộ bên dưới một sơ đồ mặt bằng in nhỏ.
Duy Khải nhìn anh. “Kiến trúc sư Diệp, may quá. Anh xem rồi xác nhận tình trạng nguy hiểm giúp tôi. Có kết luận thì chúng tôi mới đẩy tiến độ được.”
“Ông muốn tôi xác nhận điều gì?” Hành Chu hỏi.
“Rằng tòa nhà không còn phù hợp để ở. Hai đợt khảo sát đều chỉ ra nhiều chỗ nứt, đường ống xuống cấp. Cư dân cần nghe một đánh giá chuyên môn thống nhất.”
Hành Chu kéo quai túi lên vai. “Tôi nhận đánh giá độc lập hiện trạng theo yêu cầu của cư dân. Tôi chưa xem hồ sơ, cũng chưa đo tại chỗ. Tôi không thể xác nhận trước.”
Duy Khải mím môi. “Thông tin đã có trong báo cáo sơ bộ.”
“Vậy cho tôi xem báo cáo và ảnh gốc.”
“Bản tóm tắt có đây.”
“Bản tóm tắt không thay được số liệu.”
Ngọc Lan quay sang nhìn anh. Bà không tỏ vẻ tin tưởng, nhưng nhường lối vào cho anh. “Diệp công, tôi yêu cầu ông nói trước mọi người xem ông định kiểm tra những gì. Đo chỗ nào, chụp chỗ nào, ghi ra sao. Chúng tôi không muốn vài hôm sau nhận một tờ kết luận mà chẳng biết ai đã làm gì.”
Hành Chu đã quen làm việc trong những căn phòng chỉ có chủ đầu tư và cán bộ kỹ thuật. Công khai từng bước trước một nhóm người đang bất đồng khiến anh thấy khó giữ nhịp khảo sát. Câu hỏi sẽ chen vào lúc anh cần tập trung, còn mỗi con số có thể bị hiểu thành một lời hứa.
Anh nhìn các gương mặt ngoài cửa. Một bà cụ vẫn giữ chiếc làn nhựa trong tay. Người đàn ông cầm thông báo đã hạ tờ giấy xuống, nhưng chưa chịu tránh đường.
“Tôi sẽ ghi thời điểm, phạm vi và phương pháp,” anh nói. “Số đo nào là của tôi, thông tin nào do cư dân cung cấp, tôi sẽ tách riêng. Kết luận chỉ dựa trên phần đã kiểm tra. Nếu dữ liệu chưa đủ, tôi sẽ ghi chưa đủ.”
Ngọc Lan khẽ gật đầu. “Vậy bắt đầu đi.”
Duy Khải thở ra, rồi cất tờ thông báo vào cặp. “Tôi sẽ cử người đưa hồ sơ sang phòng làm việc tạm.”
“Trước hết, tôi cần xem vị trí khảo sát của hai đợt trước.” Hành Chu mở sổ. “Bây giờ là chín giờ mười bảy phút. Phạm vi đầu tiên: cầu thang và hành lang đơn nguyên thứ nhất, từ tầng một lên tầng sáu. Tôi sẽ ghi nhận hiện trạng nhìn thấy được, đo vết nứt có dấu hiệu cần theo dõi và chụp ảnh có mốc vị trí.”
Ngọc Lan nhìn anh ghi. “Cứ viết rõ như thế. Người ta còn biết mình đang đứng ở đâu.”
Hành Chu ghi thêm tên hai người chứng kiến. Bà Tôn ký bên cạnh. Một cư dân tên Lưu Quang cũng ký, nét bút đè mạnh đến hằn sang trang sau. Duy Khải đề nghị nhân viên của mình ký làm chứng; Hành Chu bảo việc đó không cần thiết, nhưng người kia vẫn ghi tên vào mép giấy.
Cầu thang hẹp, lan can sơn xanh đã mòn đến lộ lớp kim loại ở những chỗ người ta thường đặt tay. Gạch terrazzo ở góc bậc lõm xuống, bụi đọng trong khe. Hành Chu bật đèn đo khoảng cách, ghi chiều rộng chiếu nghỉ rồi chụp toàn cảnh trước khi đến gần từng vết.
Ở tầng hai, một mảng vữa từng bong đã để lộ lớp trát sẫm màu; phần còn lại quanh mép vẫn rỗng. Ngọc Lan chỉ lên góc tường. “Chỗ này mùa hè năm ngoái đã rơi xuống. Không trúng ai, nhưng nhà ông Lưu phải quét bụi mấy ngày.”
Hành Chu cúi nhìn mép bong. Anh dùng cán bút gõ nhẹ quanh vùng vữa, nghe tiếng rỗng khác nhau ở hai điểm. “Bà nhớ lúc nào mảng này rơi không?”
“Khoảng tháng Bảy. Sau đợt mưa dài.”
Anh ghi lời bà vào mục thông tin cư dân cung cấp, rồi đánh dấu rằng cần đối chiếu ảnh cũ nếu có. “Tôi chưa thể xác định phần bên trong bị ảnh hưởng đến đâu. Hiện giờ ghi nhận được là vữa bong, lớp hoàn thiện rỗng ở đây.”
“Vậy không phải vết nứt à?” Lưu Quang hỏi.
“Vết nứt ở lớp trát và tình trạng của cấu kiện là hai việc khác nhau. Nhìn thấy một đường nứt chưa đủ nói cột hay dầm hỏng. Phải kiểm tra vị trí, chiều rộng, hướng đi, rồi so với các dấu hiệu khác.”
Ông Lưu nhìn đường nứt chạy từ mép cửa lên gần trần. “Người ta không giải thích thế.”
“Báo cáo của Thành Thịnh nói sao?” Hành Chu hỏi.
“Chỉ có một sơ đồ,” Ngọc Lan đáp. “Mấy chỗ đỏ khoanh tròn. Họ bảo toàn bộ tòa nhà không an toàn.”
Hành Chu chụp vết nứt cùng thước tỷ lệ, rồi chụp thêm khung cửa và phần trần để giữ mốc. Anh ghi số tầng, hướng hành lang, khoảng cách từ cửa ra vào. Ngọc Lan đứng bên cạnh, thỉnh thoảng nhắc tên hộ đã sửa tường hoặc thay cửa. Anh ghi từng việc vào cột riêng, không để lời kể lẫn vào số đo.
Lên đến tầng ba, họ gặp một vệt nước kéo dài dưới đường ống thoát. Nước rỉ ra từng giọt, chạm vào mép bậc rồi tụ trong một vũng nhỏ. Mùi sắt ẩm bám ở đó, lẫn với mùi thức ăn từ một căn hộ đang mở hé cửa.
Hành Chu chạm giấy thấm vào tường. Góc dưới tờ giấy sẫm màu vì ẩm. Anh ghi nhận vị trí, chụp đường ống và vệt ẩm. “Chỗ này cần theo dõi nguồn nước. Tôi chưa biết nó bắt đầu từ khớp nối hay từ phía trên.”
“Đường ống này từng được đổi hướng,” Ngọc Lan nói. “Hồi cải tạo, họ kéo sát tường bên kia.”
“Bà còn nhớ năm nào không?”
“Chắc là năm 2003. Tôi không nhớ tháng.”
Hành Chu ngẩng lên. “Bà có giấy tờ về đợt đó không?”
“Tôi có giữ một ít biên bản và giấy đóng tiền. Còn hồ sơ thi công thì hỏi chủ đầu tư cũ.”
“Bà có thể cho tôi xem sau. Tôi sẽ ghi rõ nguồn.”
Ngọc Lan nhìn dòng chữ anh vừa viết. “Ông đừng ghi thành kết luận do tôi nói.”
“Tôi ghi đây là lời kể của bà, chưa xác minh bằng hồ sơ.”
“Được.”
Họ tiếp tục lên tầng bốn. Ở chiếu nghỉ, Hành Chu phát hiện một đường nứt mảnh chạy dọc theo lớp sơn, ngắt quãng quanh một vết trám cũ. Anh đo chiều dài phần nhìn thấy, đánh dấu hai đầu bằng băng giấy rồi chụp ảnh. Khi anh dùng thước đo bề rộng, một người phụ nữ từ căn hộ gần đó bước ra, hỏi liệu gia đình bà có phải dọn đi không.
“Tôi chưa có đủ dữ liệu để trả lời cho toàn bộ tòa nhà,” anh nói. “Tôi đang ghi nhận từng vị trí. Có dấu hiệu nào liên quan đến kết cấu thì cần kiểm tra thêm, còn vết nứt lớp hoàn thiện không tự nó quyết định được nơi này có thể ở hay không.”“Vậy hôm nay ông cũng chưa nói được chúng tôi có phải đi không?”
“Chưa.”
Bà ấy siết chặt chiếc khăn lau trong tay. “Ít ra ông nói thẳng.”
Hành Chu không đáp. Anh chụp thêm ảnh, rồi ghi câu hỏi của cư dân vào sổ để đưa vào danh sách cần giải đáp khi có kết quả. Anh biết câu “chưa” chẳng giúp người phụ nữ quyết định tối nay có nên dọn đồ hay không. Nhưng một câu trả lời chắc chắn khi chưa đo đủ sẽ biến thành thứ họ phải gánh lấy sau này.
Ở tầng sáu, dấu nứt trên tường gần cửa sổ chạy xiên về phía góc trần. Lớp sơn quanh đó phồng lên, có một mảng nhỏ đã được trám màu khác. Ngọc Lan bảo vết ấy xuất hiện từ lâu, từng được quét lại trong một đợt sửa hành lang, nhưng không nhớ chính xác thời điểm.
Hành Chu ghi nhận sự khác màu của lớp sơn, đo đoạn nứt có thể nhìn thấy và đánh dấu vị trí tương quan với khung cửa. Anh không viết “nứt kết cấu”. Trong cột nhận xét, anh chỉ ghi: “Vết nứt lớp hoàn thiện, có dấu trám cũ; cần đối chiếu ảnh và theo dõi.”
“Chữ của ông nhỏ quá,” Ngọc Lan nói.
“Bà muốn tôi đọc lại không?”
“Không. Tôi chỉ nói người già nhìn khó.”
Anh đọc số đo thành tiếng. Lưu Quang chép lại vào cuốn sổ của mình. Trên tầng dưới, tiếng cửa đóng rồi mở, tiếng dép đi qua hành lang nối thành những âm thanh đều đặn. Hành Chu chợt nhận ra mấy người theo họ từ đầu vẫn đứng đó, chờ xem anh sẽ ghi gì. Không ai thúc anh kết luận. Họ chỉ muốn thấy cây bút dừng ở đâu.
Gần mười một giờ, họ xuống phòng làm việc tạm ở tầng một. Căn phòng trước kia dùng chứa xe đạp, giờ kê một chiếc bàn gấp, ba ghế nhựa và một bình nước nóng. Hành Chu dán bản ghi phạm vi khảo sát lên tường bằng băng giấy. Ngọc Lan đọc từng dòng, chỉ ra chỗ anh ghi nhầm phía trái thành phía phải. Anh sửa ngay, ký nháy bên cạnh.
Duy Khải mang một tập hồ sơ vào, đặt lên bàn. “Đây là tài liệu chúng tôi có thể cung cấp hôm nay. Báo cáo sơ bộ, sơ đồ vị trí hư hại và danh mục hồ sơ cũ.”
“Ảnh gốc?”
“Tôi sẽ yêu cầu nhóm khảo sát gửi.”
“Biên bản hai đợt trước?”
“Có bản tổng hợp.”
“Tôi cần bản ghi hiện trường.”
Duy Khải kéo ghế ngồi xuống. “Anh cứ xem những gì có trước. Phần còn lại phải xin từ đơn vị phụ trách, không thể có ngay.”
Hành Chu mở tập tài liệu. Trang đầu là thông báo kiểm tra sơ bộ, trang sau có vài ảnh in màu. Một vết nứt chạy cạnh khung cửa, nhưng ảnh không ghi tầng hay hướng chụp. Trên sơ đồ, các điểm đánh dấu màu đỏ nằm sát nhau dọc một trục tường. Anh lật sang trang kế, ghi số hiệu tài liệu và thời điểm lập.
“Anh có thể dùng sơ đồ này làm khung,” Duy Khải nói. “Sau khi đối chiếu, nếu có sai khác thì bổ sung.”
“Tôi sẽ ghi nhận nó là tài liệu do Thành Thịnh cung cấp. Còn vị trí phải kiểm tra lại tại hiện trường.”
“Với tiến độ hiện nay, nếu cứ chờ xác minh từng điểm thì chưa biết đến bao giờ mới có phương án.”
Hành Chu ngẩng lên. “Nếu vị trí trên sơ đồ không đúng, tôi xác nhận nó làm gì?”
Duy Khải đưa mắt nhìn Ngọc Lan. Bà không xen vào, chỉ giữ cuốn sổ trên đầu gối. “Tôi không yêu cầu anh bỏ qua phép đo,” ông nói. “Tôi yêu cầu anh hiểu rằng cư dân đang cần một câu trả lời.”
“Tôi hiểu. Vì vậy tôi sẽ ghi rõ điều gì đã biết và điều gì chưa biết.”
“Câu trả lời đó có thể khiến họ nghĩ rằng mọi việc vẫn ổn.”
“Thế thì cần nói thêm rằng hiện trạng chưa được đánh giá đầy đủ. Không thể đổi sự thiếu dữ liệu thành kết luận theo ý người nghe.”
Duy Khải gõ ngón tay lên mép tập hồ sơ. “Tôi sẽ gửi yêu cầu lấy ảnh gốc. Nhưng phần này anh cũng nên xem.” Ông đẩy sang một bản danh mục cũ, trang giấy ngả vàng ở cạnh.
Hành Chu nhìn mã tài liệu ở cuối dòng, rồi dừng lại ở năm ghi trên bìa. “Cải tạo tòa số 17, năm 2003.”
“Chỉ là danh mục hồ sơ lưu,” Duy Khải nói. “Chưa chắc còn đủ bản vẽ.”
Hành Chu vuốt phẳng nếp gấp trên bìa. Ở mép dưới, có dấu mực đã nhòe và ký hiệu của một hạng mục ống thoát nước. Anh chép mã tài liệu vào sổ, khoanh lại để nhớ xin bản đầy đủ. Chưa có tên người ký, chưa có biên bản nghiệm thu, chưa có căn cứ để nói đợt cải tạo ấy liên quan đến tình trạng hiện nay.
Ngọc Lan nghiêng người. “Năm đó có thay đường ống. Tôi nhớ vì các hộ phải đóng tiền.”
“Bà giữ được giấy đóng góp chứ?” Hành Chu hỏi.
“Có thể. Tôi sẽ tìm.”
“Cảm ơn bà.”
Duy Khải đứng lên. “Tôi sẽ cho người mang nước và thêm bản in sang. Chiều nay anh định tiếp tục khảo sát?”
“Tôi cần đối chiếu sơ đồ với từng vị trí trước. Sau đó sẽ lập danh sách phần cần kiểm tra tiếp.”
“Anh cứ làm. Nhưng báo cáo phải có mốc thời gian.”
“Tôi sẽ ghi.”
Duy Khải đi khỏi phòng. Ngọc Lan khép cuốn sổ lại, hỏi: “Ông thấy tòa nhà thế nào?”
Hành Chu nhìn những dòng số đo còn mới. “Tôi thấy có chỗ vữa bong, có vết nứt lớp hoàn thiện, có nước rỉ. Chưa đủ để kết luận phạm vi nguy hiểm.”
“Còn những cột ở tầng một?”
“Chiều nay tôi sẽ kiểm tra kỹ hơn. Nếu có cấu kiện đáng lo, tôi sẽ nói rõ vị trí và việc cần làm. Tôi cũng sẽ nói phần nào chưa thể xác định.”
Ngọc Lan đứng dậy. “Tôi sẽ tìm giấy tờ cũ. Nhưng Diệp công, đừng để cái gì không biết thành cái gì tiện nhất.”
Hành Chu ghi câu ấy vào mép sổ, rồi khép bút lại. Anh cầm bìa hồ sơ lên, rà ngón tay theo mã cải tạo in ở góc phải. Mốc năm 2003 khiến anh nhớ đến công trình trong khu này mà cha từng giám sát. Nhưng người đã ký nghiệm thu hạng mục cải tạo tòa số 17 là ai, anh vẫn chưa biết.